Hürmüz Boğazı’nda Gerilim Sürüyor: Diplomatik Süreç Tıkanma Aşamasında

Hürmüz Boğazı’ndaki kontrol anlaşmazlığı ve bölgedeki askeri hareketlilik, 17 Haziran’da imzalanan ateşkes mutabakatının uygulanmasını riske atıyor. İki taraf arasında henüz yüz yüze bir görüşme gerçekleşmezken, ABD heyeti Katar’da temaslarını sürdürüyor.

ABD ve İran Arasında Doğrudan Temas Yok

ABD elçileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, İran ateşkesi ve Lübnan merkezli bölgesel konuları görüşmek üzere salı günü Katar’da temaslarda bulundu. Ancak Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari, bu görüşmelerin Katarlı arabulucularla gerçekleştirildiğini ve ABD heyetinin İranlı yetkililerle doğrudan bir müzakere yürütmediğini açıkladı.

ABD’nin temel amacının, İran’ın Hürmüz Boğazı’nda uygulamayı planladığı “geçiş ücreti” tarifesinin detaylarını ve Umman tarafından önerilen alternatif seyir hizmetleri ücretleriyle uyumunu netleştirmek olduğu belirtiliyor.

Geçiş Ücreti ve Egemenlik Tartışması

İran Başmüzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf, devlet televizyonunda yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı’ndaki egemenliğin İran ve Umman’a ait olduğunu vurguladı. Kalibaf, 17 Haziran’da imzalanan mutabakat zaptında öngörülen ücretsiz geçiş hakkının sadece 60 günle sınırlı olduğunu hatırlatarak, boğazdaki trafiğin İran’ın belirlediği düzenlemelere tabi olduğunu savundu.

Batılı güçler, İran’ın ticari gemilerden geçiş ücreti alma planına sert tepki gösterirken, Umman’ın “hizmet bedeli” odaklı daha ılımlı bir modeline sıcak bakıyor.

Bölgesel Güvenlik ve IMO’nun Girişimleri

Diplomatik tıkanıklığın yanı sıra saha güvenliği de kritik bir seviyede seyrediyor:

• Askeri Gerilim: Hafta sonu Hürmüz Boğazı’nda yaşanan karşılıklı ateş açma olayı, kırılgan ateşkesi tehdit ediyor.
• Nükleer Görüşmeler: Mutabakat kapsamında 60 gün içinde tamamlanması gereken nükleer program görüşmelerine henüz başlanamadı.
• Dış Müdahale Uyarısı: İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, İngiltere ve Fransa gibi ülkelerin bölgedeki mayın temizleme faaliyetlerine dahil olmaması konusunda uyarıda bulunarak, dış müdahalelerin süreci daha da karmaşıklaştıracağını ifade etti.
• IMO Süreci: Birleşmiş Milletler Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), Umman yakınlarında yeni bir rota üzerinde İran ile gayriresmi görüşmeler yürütüyordu; ancak geçen hafta iki gemiye yapılan saldırıların ardından IMO Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, süreci geçici olarak askıya aldı.

Denizcilik takip firması Kpler’in verilerine göre, 28 Şubat’ta başlayan çatışmalar nedeniyle bölgede yüzlerce gemi ve yaklaşık 10 bin denizci mahsur durumda. İran tarafı ise yaşanan tüm aksaklıklara rağmen diplomatik sürecin “beklenen sınavlarla” devam edeceğini iddia ediyor.