ABD, İran’a karşı yeniden “ekonomik baskı stratejisini” devreye soktu

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in 24 Ağustos’ta açıkladığı yeni yaptırım paketi sonrası İran riyali serbest piyasada dolar karşısında 2 milyon 30 bin seviyesine kadar gerileyerek tarihi bir düşüş kaydetti. ABD’nin petrol gelirleri, finansal kanallar ve dış ticaret ağlarını hedef alan adımları sonrasında riyal, 28 Şubat’ta başlayan savaş gününe kıyasla yüzde 22, yıl başından bu yana ise yüzde 42’nin üzerinde değer kaybetti.

“Azami Baskı” ve “D-Day” Sahada

Washington yönetimi, 2018’deki “azami baskı” konseptini bu kez “D-Day” adı verilen askeri ve ekonomik kuşatma hamlesiyle yeniden uygulamaya koydu. 2018’deki ilk ve ikinci aşama yaptırımlarla altın, çelik, otomotiv, havacılık ve petrol sektörleri hedef alınmış; ancak Tahran yönetimi gölge filolar, paravan şirketler ve Çin üzerinden petrol satışı gibi yöntemlerle süreci aşmayı başarmıştı.

ABD, bu defa askeri güç ve deniz ablukasının yanı sıra ikincil yaptırımları devreye sokarak İran’ı tamamen finansal izolasyona uğratmayı hedefliyor.

Tarihi Eşik ve Piyasa Basıncı

• Kur Seviyesi: Savaş öncesinde 1,66 milyon riyal civarında olan dolar kura karşı artış göstererek 2 milyon eşiğini aştı. Trump döneminin başladığı 2018’deki 60 bin riyal seviyesine göre para birimi yaklaşık 30 kat değer kaybetti.
• Üretim Kaybı: OPEC’in Ağustos 2026 raporuna göre İran’ın ham petrol üretimi temmuz ayında günlük 2,478 milyon varile gerileyerek savaş öncesi döneme göre yüzde 25 düştü.
• İthalat ve Enflasyon: Yükselen döviz kuru; hammadde, ilaç ve tüketim mallarında maliyet artışlarına yol açarken, vatandaşların altın ve dolara yönelmesi kur üzerindeki baskıyı artırıyor.

Bölgesel Tepki ve Çin Faktörü

ABD’nin bu yeni stratejisinin başarısında, İran petrolünün ana alıcısı konumundaki Çin’e yönelik atılacak adımlar belirleyici rol oynayacak. Washington’ın Çinli dev finans kuruluşlarını doğrudan hedef almaktan kaçınması dikkat çekerken, Tahran yönetimi pes etmeyeceğinin altını çiziyor.

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, ABD’nin “ekonomik savaşına” yardım eden ülkelerin çıkarlarının hedef alınacağını belirtirken, Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi de ekonomik baskıların İran’ı teslim almaya yetmeyeceğini ifade etti.